Geen Vaderdag meer, wel een 'Jij-dag': de taalgids die het ministerie liever vergeet

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) liet zijn eigen ambtenaren een taalgids samenstellen die het woordgebruik binnen het departement "inclusiever" moest maken. Een van de concrete adviezen: vervang Vaderdag en Moederdag door een neutrale "Jij-dag", zodat volgens de opstellers "alle gezinsvormen zich aangesproken voelen" — regenbooggezinnen, alleenstaande ouders en kinderen zonder ouders inbegrepen. Het document lekte begin april 2026 via GeenStijl naar buiten en leidde op 7 april tot een debat in de Tweede Kamer.

Wat er precies in de gids stond

Naast "Jij-dag" bevatte de gids een reeks vergelijkbare herformuleringen. Waar het over mannen en vrouwen gaat terwijl ook transgender of non-binaire personen worden besproken, adviseerden de opstellers te spreken van "cisgender mannen" en "cisgender vrouwen". Ook buiten het genderdomein ging de gids ver: "Zwarte" moest met hoofdletter, de Gouden Eeuw moest "17e eeuw" heten en "blijven zitten" moest plaatsmaken voor "een jaar overdoen". Ambtenaren van het OCW-programma tegen discriminatie en racisme werkten er ruim een jaar aan (NOS, 7 april 2026).

De aanname achter 'Jij-dag'

Wat in het politieke rumoer onderbelicht bleef, is de aanname die achter dit ene voorstel schuilgaat. "Vader" en "moeder" zijn geen willekeurige etiketten die inwisselbaar zijn voor iets neutralers zodra een viering niet bij elk gezin past — het zijn biologische en sociale categorieën die voor de meeste kinderen en ouders een specifieke, onvervangbare betekenis hebben. Door ze in overheidscommunicatie stelselmatig te vervangen door een leeg "jij", verschuift het vertrekpunt: niet het kind met een vader en een moeder is de norm waar uitzonderingen ruimte moeten krijgen, maar de afwezigheid van die categorieën wordt zelf de norm. Dat is geen kwestie van beleefdheid; het is een keuze om een omstreden opvatting over gezin en identiteit via taalgebruik het overheidsapparaat in te loodsen, zonder dat daar een democratisch besluit aan vooraf ging.

Veertigduizend euro en een verdeeld antwoord

De productie van de gids kostte het ministerie 40.000 euro. Staatssecretaris Judith Tielen (VVD) distantieerde zich er in het Kamerdebat van: ze noemde de gids "betuttelend" en "overbodig" en stelde dat ambtenaren ook zonder zo'n lijst "zorgvuldig, gelijkwaardig en begrijpelijk" kunnen communiceren (NOS, 7 april 2026). Vanuit de Kamer kwam bezwaar van FVD, PVV, JA21, BBB, VVD, SGP, ChristenUnie en het lid Keijzer, die de opstellers verweten de samenleving via taal te willen sturen. Opvallend genoeg verdedigden hoogleraren Frank Grijzenhout en Martine Rutten het initiatief later in de pers als goedbedoeld en zorgvuldig tot stand gekomen (Nederlands Dagblad, 8 juli 2026) — een verdediging die niets afdoet aan de kernvraag waarom een ministerie geld en tijd steekt in het herschrijven van Vaderdag en Moederdag voordat iemand daarom heeft gevraagd.

Wat dit met genderongemak te maken heeft

Wie op de werkvloer wordt gevraagd nieuwe woorden te gebruiken zonder veel ruimte voor tegenspraak, herkent het patroon: eerst een vrijblijvende gids, dan een cursus, en uiteindelijk het gevoel dat afwijken sociale risico's met zich meebrengt. Diezelfde dynamiek staat centraal bij verplichte DEI-trainingen en het bezwaar dat daar wel degelijk tegen mogelijk is, en in de analyse van wat zwijgen uit voorzichtigheid mensen werkelijk kost. Voor ouders en leraren die vergelijkbare taalkeuzes tegenkomen in de klas biedt het overzicht van hoe gender wordt onderwezen op Nederlandse scholen op Genderopschool aanvullende achtergrond. Het Kamerdebat van 7 april heeft de gids weliswaar in de ijskast gezet, maar de vraag wie binnen een ministerie besluit dat "vader" en "moeder" problematische woorden zijn, is daarmee niet beantwoord. Vergelijkbare taalvoorstellen duiken de laatste jaren vaker op binnen de rijksoverheid, meestal buiten het zicht van de Kamer totdat een lek of een Wob-verzoek ze naar buiten brengt. Dat maakt de vraag relevant wie binnen een ministerie eigenlijk toetst of zo'n gids het budget en de tijd waard is voordat hij wordt besteld.

Bronnen

• NOS, "Kabinet: inclusieve taalgids ministerie 'betuttelend' en 'overbodig'", 7 april 2026. nos.nl/artikel/2609496
• Nederlands Dagblad, "Geen vaderdag, maar 'jij-dag'. Hoe een 'inclusieve taalgids' van tienduizenden euro's tot stand kwam", 8 juli 2026. nd.nl/nieuws/nederland/1323308

Mark Visser

Redactie