Geen Vaderdag meer, wel een 'Jij-dag': de taalgids die het ministerie liever vergeet

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) liet zijn eigen ambtenaren een taalgids samenstellen die het woordgebruik binnen het departement "inclusiever" moest maken. Een van de concrete adviezen: vervang Vaderdag en Moederdag door een neutrale "Jij-dag", zodat volgens de opstellers "alle gezinsvormen zich aangesproken voelen" — regenbooggezinnen, alleenstaande ouders en kinderen zonder ouders inbegrepen. GeenStijl publiceerde het interne document begin april 2026, en op 7 april volgde een debat in de Tweede Kamer.

Wat er precies in de gids stond

Naast "Jij-dag" bevatte de gids een reeks vergelijkbare herformuleringen. Waar het over mannen en vrouwen gaat terwijl ook transgender of non-binaire personen worden besproken, adviseerden de opstellers te spreken van "cisgender mannen" en "cisgender vrouwen". Ook buiten het genderdomein ging de gids ver: "Zwarte" moest met hoofdletter, de Gouden Eeuw moest "17e eeuw" heten en "laaggeletterd" werd "basisgeletterd". De gids was gemaakt door ambtenaren van het OCW-programma tegen discriminatie en racisme en bestond ongeveer een jaar (NOS, 7 april 2026).

De aanname achter 'Jij-dag'

Wat in het politieke rumoer onderbelicht bleef, is de aanname die achter dit ene voorstel schuilgaat. "Vader" en "moeder" zijn geen willekeurige etiketten die inwisselbaar zijn voor iets neutralers zodra een viering niet bij elk gezin past — het zijn biologische en sociale categorieën die voor de meeste kinderen en ouders een specifieke, onvervangbare betekenis hebben. Door ze in overheidscommunicatie stelselmatig te vervangen door een leeg "jij", verschuift het vertrekpunt: niet het kind met een vader en een moeder is de norm waar uitzonderingen ruimte moeten krijgen, maar de afwezigheid van die categorieën wordt zelf de norm. Dat is geen kwestie van beleefdheid; het is een keuze om een omstreden opvatting over gezin en identiteit via taalgebruik het overheidsapparaat in te loodsen, zonder dat daar een democratisch besluit aan vooraf ging.

Veertigduizend euro en een verdeeld antwoord

De productie van de gids kostte het ministerie 40.000 euro. Staatssecretaris Judith Tielen (VVD) distantieerde zich er in het Kamerdebat van: de gids riep bij haar "een gevoel van betutteling" op en was volgens haar niet nodig (NOS, 7 april 2026). Vanuit de Kamer kwam bezwaar van FVD, PVV, JA21, BBB, VVD, SGP, ChristenUnie en het lid Keijzer, die de opstellers verweten de samenleving via taal te willen sturen. Het Nederlands Dagblad reconstrueerde op 8 juli 2026 hoe de gids tot stand kwam. De kernvraag blijft waarom een ministerie geld en tijd steekt in het herschrijven van Vaderdag en Moederdag voordat iemand daarom heeft gevraagd.

Wat dit met genderongemak te maken heeft

Wie op de werkvloer wordt gevraagd nieuwe woorden te gebruiken zonder veel ruimte voor tegenspraak, herkent het patroon: eerst een vrijblijvende gids, dan een cursus, en uiteindelijk het gevoel dat afwijken sociale risico's met zich meebrengt. Diezelfde dynamiek staat centraal bij verplichte DEI-trainingen en het bezwaar dat daar wel degelijk tegen mogelijk is, en in de analyse van wat zwijgen uit voorzichtigheid mensen werkelijk kost. Het kabinet heeft weliswaar afstand genomen van de gids, maar de vraag wie binnen een ministerie besluit dat "vader" en "moeder" problematische woorden zijn, is daarmee niet beantwoord. Ook blijft de vraag wie binnen een ministerie eigenlijk toetst of zo'n gids het budget en de tijd waard is voordat hij wordt besteld.

Bronnen

  • NOS, "Kabinet: inclusieve taalgids ministerie 'betuttelend' en 'overbodig'", 7 april 2026. nos.nl/artikel/2609496
  • Nederlands Dagblad, "Geen vaderdag, maar 'jij-dag'. Hoe een 'inclusieve taalgids' van tienduizenden euro's tot stand kwam", 8 juli 2026. nd.nl/nieuws/nederland/1323308
Mark Visser

Mark Visser

Redactie

Veelgestelde vragen

Wat stelde de OCW-taalgids precies voor?

De gids adviseerde onder meer om Vaderdag en Moederdag te vervangen door een neutrale 'Jij-dag', en om te spreken van 'cisgender mannen' en 'cisgender vrouwen' in plaats van mannen en vrouwen, zodra ook transgender of non-binaire personen ter sprake komen.

Is de taalgids ingevoerd bij het ministerie?

Staatssecretaris Judith Tielen (VVD) noemde de gids na het uitlekken 'betuttelend' en 'overbodig' en distantieerde zich ervan in het Kamerdebat van 7 april 2026. De gids was bedoeld voor intern gebruik op het ministerie.

Wat kostte de taalgids en wie maakte hem?

De gids kostte 40.000 euro en bestond ongeveer een jaar. Ambtenaren van het OCW-programma tegen discriminatie en racisme stelden hem samen.