De onmeetbare last: waarom niemand de uitputting van altijd moeten 'passeren' meet

Waarom belanden trans-geïdentificeerde patiënten zo vaak op de acute psychiatrische afdeling? De gangbare verklaring is "minority stress": discriminatie van buitenaf veroorzaakt suïcidaliteit en crisis. Een Amerikaanse psychiater, Steve Andrews, stelt op basis van eigen klinische ervaring een ongemakkelijke aanvulling voor: een groot deel van die nood komt niet van buiten, maar van de voortdurende innerlijke inspanning om overtuigend als het andere geslacht over te komen.

Een opvallende oververtegenwoordiging

Andrews beschrijft dat trans-geïdentificeerde patiënten 20 tot 40 procent van de opnames op zijn acute afdeling uitmaken, terwijl deze groep minder dan 2 procent van de algemene bevolking vormt. De gangbare verklaring in de geestelijke gezondheidszorg is dat maatschappelijke afwijzing en discriminatie de oorzaak zijn. Dat is volgens hem een deel van het verhaal — maar niet het hele verhaal.

Optreden zonder pauze

Andrews leent de term "performance" van socioloog Erving Goffman, die stelde dat mensen zich in het dagelijks leven altijd een beetje presenteren — maar met een "backstage" waar ze zichzelf kunnen zijn. Voor iemand die voortdurend moet letten op stem, houding, manier van lopen en gebaren omdat het oordeel van vreemden "stil, continu en absoluut" is, bestaat die backstage niet meer. De vraag die dan permanent op de achtergrond speelt — hebben ze het gemerkt? zie ik er wel uit alsof het klopt? — laat nooit meer los.

Dramaturgische stress

Voor die uitputting introduceert Andrews de term "dramaturgische stress": de vermoeidheid van het continu spelen van een zelf. Hij vergelijkt het met de bekende burn-out bij stewardessen door "surface acting" — het voortdurend opzetten van een glimlach die niet overeenkomt met wat iemand daadwerkelijk voelt. Het patroon treedt zelfs op in vriendelijke, ondersteunende omgevingen: de inspanning zit niet alleen in vijandigheid van buitenaf, maar in de constante zelfmonitoring zelf.

Het probleem met eindeloze geruststelling

Een gevoelig punt in het stuk is de manier waarop clinici vaak reageren: met bevestiging en geruststelling. Andrews waarschuwt dat dit averechts kan werken, en trekt een parallel met de behandeling van dwangstoornissen (OCD), waar voortdurende geruststelling het angstpatroon juist in stand houdt in plaats van het op te lossen. Als de onderliggende angst — wordt het gezien, wordt het geaccepteerd — nooit wordt aangepakt, herhaalt het patroon van zoeken naar bevestiging zich eindeloos.

Wat ontbreekt in het informed-consentgesprek

Andrews' centrale punt: als levenslange, verhoogde impression management en performance-angst een reële consequentie van transitie kunnen zijn, hoort dat thuis in het gesprek over geïnformeerde toestemming — net als fysieke risico's. Op dit moment wordt vrijwel alles gemeten in het veld: discriminatie-ervaringen, medische uitkomsten, tevredenheid over ingrepen. Wat volgens hem structureel niet wordt gemeten, is de psychologische last van non-stop een zelf moeten opvoeren.